ՈՒրբաթ, 22 նոյեմբերի

Անգամ միլիարդներով անհնար է հետ գնել կյանքի կորցրած տարիները



«Հետքը» գրել էր անարդար դատապարտման դիմաց փոխհատուցման իրավունքի ու դրա սահմանափակման մասին՝ ներկայացնելով փաստաբանների տեսակետներ: Այժմ տեսնենք, թե աշխարհում և մեզանում ինչպես են անարդար դատապարտվածները կամ ապօրինի ազատությունից զրկված քաղաքացիները գործնականում օգտվում փոխհատուցման իրավունքից:

Անարդար դատապարտման դիմաց փոխհատուցման հայաստանյան իրականությունը

Սարատովկա գյուղի հովիվ, 22-ամյա Արմեն Պողոսյանի անարդար դատապարտման պատմությունը հիմա, թերևս, քչերն են հիշում: Արմենին 1999-ին մեղադրել էին մանկահասակ մի աղջնակի բռնաբարության ու սպանության մեջ ինքնախոստովանական ցուցմունքի ու կեղծված ապացույցների հիման վրա: Սակայն դատապարտումից 5 տարի անց նույն գյուղում, սարերում, տեղի էր ունեցել ևս մեկ նմանատիպ սպանություն: Այս անգամ իրական հանցագործը խոստովանել էր, որ 5 տարի առաջվա դեպքն էլ էր իր ձեռքի գործը: Արմեն Պողոսյանը արդարացվել էր: Այն ժամանակվա գլխավոր դատախազ Աղվան Հովսեփյանը դատական սխալի զոհին նվիրել էր «Կոմս Մոնթե Քրիստո» վեպի երկհատորյակը: Եվ ոչ մի փոխհատուցում: Միայն տարիներ անց, 2012-ին, ՄԻ եվրոպական դատարանը պարտավորեցրել էր մեր պետությանը Պողոսյանին վճարել 32.000 եվրո փոխհատուցում: ՄԻԵԴ-ը նաև նշել էր բարոյական վնասի փոխհատուցման օրենսդրության անհրաժեշտության մասին:

«Արմեն Պողոսյանն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության» Եվրոպական դատարանի այս որոշումից հետո արդարադատության նախարարությունը մշակեց օրենսդրական փաթեթ, որով արդեն սահմանվեցին փոխհատուցման չափերը: Այսպես, քաղաքացին կարող է պահանջել մինչև 1 մլն դրամ փոխհատուցում կյանքի իրավունքի համար, անօրինական ազատազրկման դիմաց՝ մինչև 500.000 դրամ: Համեմատության համար նշենք, որ զրպարտության դիմաց մեր օրենսդրությունն ավելի մեծ փոխհատուցում է սահմանում՝ 2 մլն դրամ:

Հայաստանում հիշարժան է ևս մեկ անարդար դատապարտման գործ՝ Մատաղիսի գործը, որով ՄԻԵԴ-ը 2016-ի մարտի 17-ին կայացրած որոշման համաձայն, Հայաստանի կառավարությունը դիմումատուներին՝ Արայիկ Զալյանին, Մուսա Սերոբյանին և Ռազմիկ Սարսյանին պետք է վճարի 50. 000 եվրո դրամական փոխհատուցում:

Փաստաբան Լուսինե Սահակյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ իր արդարացված պաշտպանյալների մեծ մասը գերադասում է չստանալ փոխհատուցում, քան նորից հայտնվել դատական քաշքշուկների մեջ:

Անարդար դատապարտման դիմաց փոխհատուցման արտերկրի փորձը

Օրեր առաջ ԱՄՆ-ում 40 տարվա վաղեմության քրեական գործով տեղի է ունեցել արդարացում. 60-ամյա Քերի Մաքս Քուքի մեղադրանքը չեղյալ է համարվել: 1978թ.` 22 տարեկանում նա դատապարտվել էր մահապատժի (սպանության մեղադրանքով) սուտ ցուցմունքի հիման վրա, 1999-ին բեկանվել էր մեղադրական դատավճիռը, սակայն Քուքը շարունակել էր պայքարը հանուն արդարացման: Շուտով դատական սխալի զոհը կպահանջի միլիոնավոր դոլարների փոխհատուցում ամերիկյան իշխանություններից:

Քերի Մաքս Քուքը  22  և 60 տարեկանում

Ինչպես նշվում է “Innocence Project” կազմակերպության ուսումնասիրության մեջ, ԱՄՆ-ում կան բազմաթիվ խնդիրներ անարդար դատապարտման դիմաց փոխհատուցման հասնելու առումով: 

ԱՄՆ 29 նահանգներում առհասարակ նախատեսված չէ կայուն փոխհատուցում, իսկ 21 նահանգներում ֆեդերալ մակարդակով ամրագրված է կայուն փոխհատուցում: Օրինակ, Լուիզիանա նահանգում սխալ դատապարտման դիմաց բանտում անցկացրած մեկ տարին հաշվարկվում է 15.000 ԱՄՆ դոլար: Նյու Հեմբշիրում այդ գումարը 20.000 դոլար է, Վիսկոնսինում` 25.000 դոլար անկախ նրանից, թե որքան է անձը գտնվել ազատազրկման մեջ դատական սխալի հետևանքով: Կալիֆոռնիայում անարդար դատապարտվածի 1 օրը բանտում փոխհատուցվում է 100 դոլարով:

Ռեկորդային գումարների փոխհատուցում՝ դատական սխալների դիմաց

2015-ին ԱՄՆ-ում արտադատական կարգով 20 մլն դոլարի փոխհատուցման տրամադրման որոշում է կայացվել. նախկին դատապարտյալ Խուան Ռիվեռին, որը մեղադրվել էր բռնաբարության ու սպանության համար, 20 տարի էր անցկացրել բանտում մի հանցանքի համար, որը ինքը չէր կատարել: Սա ԱՄՆ-ում մինչ օրս գրանցված ամենառեկորդային փոխհատուցումն է, որը տրվել է արտադատական որոշմամբ:

Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ում դատական սխալի զոհերի միայն 60 տոկոսն է կարողանում հասնել փոխհատուցման, այն էլ ոչ միանգամից:

Դատական կարգով ԱՄՆ-ում մինչ օրս գրանցված ամենախոշոր փոխհատուցումը՝ 101,7 մլն դոլար, բաժին է հասել չորս անմեղ դատապարտվածների: Նրանք դատապարտվել էին 1965 թ-ին սպանության մեղադրանքով: Դատական սխալը նրանց կյանքից խլել էր 31 տարի: Սակայն չորսից երկուսը չեն հասցրել տեսնել իրենց արդարացման դատավճիռը, նրանք մահացել են բանտում, և փոխհատուցման նրանց մասը բաժին է հասել իրենց երեխաներին:

Չինաստանում ամենախոշոր փոխհատուցումներից մեկը պետությունը տվել է 16 տարի բանտում անարդար դատապարտված Սյու Քյանգին՝ 1,57 յուան (256.000 դոլար): Նա դատապարտվել էր 1998 թ.-ին՝ մեղադրվելով 19 տարեկան աղջկա բռնաբարության մեջ: Միայն 2014 թ.-ին է գործը վերանայվել և մեղադրանքը չեղյալ է համարվել ապացույցների անբավարարության հիմքով:

Ֆրանսիայում ռեկորդային փոխհատուցում է տրվել 7 տարի բանտում անարդար անցկացրած Լոիկ Սեշեինին՝ 797.000 եվրոյի չափով: Ի դեպ, փոխհատուցում տրվել է ոչ միայն սխալ դատապարտվածին, այլև նրա մորը, քրոջը և եղբայրներին բարոյական վնասի համար:

Մեծ Բրիտանիայում ամենախոշոր փոխատուցումներից մեկը տրվել է 1997 թ.-ին 700.000 ֆունտ (1,14 մլն դոլար): Այդ գումարը բաժին է ասել 1952-ին մահապատժի դատապարտված Մահմուդ Մաթանի հարազատներին: Միայն տասնյակ տարիներ անց է ապացուցվել նրա անմեղությունը:

Ռուսաստանում դատական սխալի համար առաջին անգամ փոխհատուցում է տրվել 2005 թ-ին, երբ Եվգենի Վեդենինը ստացել է 3 մլն ռուսական ռուբլի: Նա դատապարտվել է 15 տարվա ազատազրկման սպանության մեղադրանքով:       

Անմեղ դատապարտյալները աշխարհի բանտերում

Հայաստանում թեպետ վերջին տարիներին ավելացել են արդարացման դատավճիռների ցուցանիշները՝ անցնելով 2 տոկոսի սահմանը, այնուամենայնիվ նախկին իրավական համակարգից որպես վատ ժառանգություն մնացած գործերը չեն վերաբացվում: Դատական համակարգը չի ցանկանում անդրադառնալ նախկինների սխալներին: 

“Innocence Project” կազմակերպության հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ում դատապարտյալների 2,3-5 տոկոսը դատական սխալի հետևանքով են հայտնվել ճաղերի հետևում (ամեն տարի 10.000 քաղաքացի, հին գործերով 4,1 տոկոս), իսկ 1973- ից մինչն օրս 340-ը դատապարտվել են մահապատժի ուրիշի կողմից կատարված հանցանքների համար:

Չինաստանում, օրինակ, 2013-ի տվյալներով 1,16 մլն կալանավորվածից 825-ն է արդարացվել, այսինքն, 0,07: Նույն թվականին վերանայվել է ընդամենը 1300 քրեական գործ, սակայն որոշ դեպքերում արդարացման դատավճիռներն արդեն չեն օգնել մարդկանց, մահապատիժները ի կատար են ածվել մինչ արդարացումները: Չինաստանի գերագույն դատարանի նախագահը բարեփոխումների կոչ է արել, իսկ դատական սխալները համեմատել համաճարակի հետ: Չինաստանում լայն կիրառում ունի ինքնախոստովանական ցուցմունքը: Կասկածյալներն ու մեղադրյալները կարող են 12 ժամ անընդմեջ հարցաքննվել անգամ առանց պաշտպանի: Այնտեղ չի գործում լռելու իրավունքը: Ոստիկանությանը ձեռնտու են մեղադրական դատավճիռները, քանի որ դրանց թվից են կախված պաշտոնյաների առաջխաղացումները: 

Էնթոնի Գրեյվզը, որը 18 տարի էր անցկացրել բանտում՝ անմեղ լինելով (որից 12 տարին սպասելով մահապատժի իրագործմանը), արդարացման դատավճռի օրը լրագրողներին ասել էր. «Անգամ միլիարդ դոլարով անհնար է հետ գնել իմ կյանքի տասնութ տարիները, տարիներ, երբ կարող էի տեսնել, թե ինչպես են մեծանում երեխաներս»: Նա մեղադրվել էր 6 մարդու սպանության մեջ: Արդարացումից հետո նա ստացել էր 1,45 մլն դոլար փոխատուցում: Էնթոնին իր հետագա հարցազրույցներում նշել էր, որ անգամ աշխատանքի ընդունվելիս կամ տուն վարձելիս ստիպված վերցնում է մամուլի հրապարակումները, որտեղ նշված է, որ ինքը արդարացվել է, որ ինքը մարդասպան չէ:    

  


Գլխավոր էջ



Մեկնաբանություններ (2)
1. լեվոն06:10 - 13 հունիսի, 2016
Եթէ՞ Հայաստանում արդար դատարան եվ մարդու իրավունքներու պահպանման օրենքը ճշգրիտ կազմակերպվի ապա` երկու միլիոն Սփյուռքահայ կվերադառնա Հայրենիք ու խոշոր վեռելք կունենա մեր Ազգը
2. լեվոնին08:53 - 19 հունիսի, 2017
Ռուսաստանին և Թուրքիային ու նրանց կամակատար ՀՀ իշխանություններին ձեռնտու չի որ հայ ազգն ունենա խոշոր վերելք, միթե պարզ չի։ Դու էդ մի ասա, ասա որ մեր դատարաններն էնքան խիղճ ունենան որ անմեղ դատվածների գործերը վերաբացեն ու էդ խեղճ մարդկանց ազատեն
Մեկնաբանել
Շնորհակալություն մեկնաբանելու համար: Ձեր մեկնաբանությունը պետք է հաստատվի խմբագրության կողմից:

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։

Լրահոս

Բոլոր նորությունները

Արխիվ
Ամենա

Մեկնաբանված

Կարդացված